KOMENDA GŁÓWNA STRAŻY GRANICZNEJ
      AL. NIEPODLEGŁOŚCI 100
      02-514 WARSZAWA
      e-mail: boin.kg@strazgraniczna.pl

     www.strazgraniczna.pl

      ARCHIWUM STRAŻY GRANICZNEJ
      BIURO OCHRONY INFORMACJI
      UL. ŻOŁNIERSKA 4
      71-210 SZCZECIN
      e-mail: archiwum.sg@strazgraniczna.pl

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterDzisiaj1242
mod_vvisit_counterWszystkich3091580

Aktualnie: gości 132, 
botów 4 połączonych
IP gościa: 10.160.129.103
 , 
Dzisiaj: Mar 25, 2017
Start FORMACJE Rys historyczny Wojskowa Straz Graniczna 1919-1920
Wojskowa Straz Graniczna 1919-1920
           Wojskowa Straż Graniczna nie była nową formacją powołaną do ochrony granic, gdyż w kwietniu 1919 r. powstała ze zreorganizowanej Straży Granicznej. Zrezygnowano z dotychczasowej podległości dwóm ministerstwom i cała formacja weszła w skład Ministerstwa Spraw Wojskowych. Chcąc podkreślić jej wojskowy charakter, zmieniono nazwę na Wojskowa Straż Graniczna (WSG).
             Stanowiła ona integralną część Wojska Polskiego, i w związku z tym obowiązywały w  niej wszelkie ustawy i zarządzenia dotyczące nadrzędnej jednostki. W  zakresie wyszkolenia i gotowości bojowej podlegała Inspektorowi WSG, a  ten z kolei II wiceministrowi spraw wojskowych. Jej poszczególne oddziały i pododdziały pozostawały pod bezpośrednimi rozkazami Dowódcy Okręgu Generalnego, na terenie którego działały jednostki.
             Pierwszym Inspektorem WSG został płk Adolf Małyszko, dotychczasowy dowódca Straży Granicznej.   W lipcu 1919 r. zastąpił go płk Bronisław Zaniewski. Zastępcą Inspektora był rtm. Eugeniusz hr. Grabowski. Stanowiska dowódców poszczególnych jednostek pełnili: 1 pułku - ppłk Alfred Walter, 2 pułku - płk Władysław Poderni, 3 pułku – płk Eugeniusz Habich, 1 samodzielnego dywizjonu – mjr Ignacy Lipczyński, 2 samodzielnego dywizjonu – rtm. Bronisław Orzanowski, 3 samodzielnego dywizjonu – ppłk Konrad Witold Sieciński. Dowódcą Szkoły Podoficerskiej był rtm. Bolesław Panek. Inspektorat WSG składał się z kancelarii i czterech wydziałów: Organizacyjnego, Kontroli, Personalnego oraz Lekarskiego (szefem i  zarazem jedynym pracownikiem był lekarz mjr Kazimierz Sędziuk)[1].
            W lipcu 1919 r. ukazał się Tymczasowy Statut WSG, który nakładał na formację szereg obowiązków związanych z ochroną granicy, zarówno o charakterze ekonomicznym, jak i wojskowym. Do podstawowych zadań należało m. in.:
  1. Poszukiwanie, ściganie i zatrzymywanie przemytników i osób nieprawnie przekraczających granicę oraz odstawianie ich do właściwych urzędów celnych.
  2. Zatrzymywanie i odbieranie niedozwolonych do wywozu bądź przywozu przedmiotów i  towarów i odstawianie ich do właściwych urzędów celnych.
  3. Przeprowadzanie, w przypadkach uzasadnionych podejrzeń o przemyt lub inne przestępstwo, rewizji osób, lokali i innych pomieszczeń – w pasie przygranicznym samodzielnie, a poza nim we współdziałaniu z miejscową władzą polityczna lub organami bezpieczeństwa publicznego.
  4. Obserwowanie i dozorowanie linii granicznej na prawie warty wojskowej, względnie pojedynczego wartownika.
  5. Odpieranie wszelkich zbrojnych i z gwałtem połączonych zamachów na nienaruszalność granicy państwowej, napadów na posterunki lub usiłowań odbicia przemytników i zatrzymanych przedmiotów pochodzących z przemytu.
  6. Współdziałanie w rejonie rozmieszczenia z organami państwowego nadzoru cywilnego, szczególnie zaś z żandarmerią wojskową, policją, strażą kolei, skarbową itp., w zakresie czuwania nad wykonywaniem zarządzeń dotyczących podatków konsumpcyjnych oraz zarządzeń celnych, monopolowych, aprowizacyjnych i kwarantannowych, jak też w zakresie zatrzymania przestępców.
  7. Nadzór nad budownictwem na pograniczu na mocy przepisów ogólnej ustawy budowlanej[1].
W okresie formowania oddziały WSG przechodziły liczne przekształcenia. W  połowie 1919 r. w skład Wojskowej Straży Granicznej wchodziły trzy pułki i jeden samodzielny dywizjon, które dzieliły się na dwadzieścia osiem szwadronów (łącznie formacja liczyła pięć tysięcy żołnierzy). W lipcu i  sierpniu tego roku powstały dwa kolejne samodzielne dywizjony oraz pięć szwadronów szkolnych, a liczba żołnierzy wzrosła do 8900 ludzi, w tym 260 oficerów. Docelowo granicy z Prusami Wschodnimi i całą granicę z  państwem niemieckim od Pomorza przez Wielkopolskę aż po Górny Śląsk miało strzec 6 pułków, 2 samodzielne dywizjony i batalion wartowniczy, w  sumie 95 szwadronów w sile 19 tysięcy ludzi. Ogólny plan obsadzenia całej granicy państwowej Wojskową Strażą Graniczną zakładał istnienie jednego szwadronu na odcinku 20 km, jednego dywizjonu na odcinku 100 km i  jednego pułku wzdłuż 200 km granicy. W sumie przewidywano utworzenie 35 pułków (60000 żołnierzy), ale planu tego nie udało się w pełni zrealizować. W okresie działalności Wojskowa Straż Graniczna ochraniała jedynie granicę z Prusami Wschodnimi i na Śląsku od Cieszyna po Grabów. Dowództwa pułków stacjonowały w Warszawie (1 Pułk), Częstochowie (2 Pułk) i Włocławku (3 Pułk). W styczniu 1920 roku, po przyznaniu Polsce ziem zachodnich, zaistniała potrzeba kolejnych reorganizacji i rozbudowy szeregów Wojskowej Straży Granicznej. Już na przełomie stycznia i  lutego 2 Samodzielny Dywizjon przeformowano na 4 Pułk.
Wojskowa Straż Graniczna borykała się z problemami gospodarczymi i finansowymi. Brakowało mundurów, butów, koszar i środków transportu. Nie najlepiej układała się współpraca żołnierzy z przedstawicielami innych służb oraz z  ludnością cywilną. Pogranicznicy nie byli w stanie skutecznie zapobiegać przemytowi towarów, przede wszystkim ze względu na zbyt małą liczbę żołnierzy pełniących służbę na granicy. Sytuacje tę dobrze oddaje zapis w kronice 1 Pułku z dnia 8 lutego 1920 r., który informuje o  zajęciu nowego odcinka granicy od jeziora Rajgród do szosy Mława- Neudenburg.
Pułk zajął odcinek około 200 km, tak że na szwadron wypada od 30 do 40 km, co przy niekomplecie żołnierzy w szwadronach znacznie wpłynęło na niedostatecznie ścisłą ochronę granicy[3]. […]
Wiele spraw wiązało się z trudnościami we współpracy między różnymi służbami. Funkcjonariusze często spierali się o kompetencje i  uprawnienia.                        W pierwszych latach niepodległej Polski niektóre fragmenty granicy ochraniane były przez inne jednostki wojskowe, stąd często sporne kwestie musiały być rozpatrywane na szczeblu ministerialnym.
Do wiadomości Inspektoratu WSG niejednokrotnie wpływały zawiadomienia o  masowym wywozie żywności, zwierząt, dzieł sztuki, złota. Szczególnie ważne było zabezpieczenie granicy przed wywozem kruszców, które zamierzano zająć na rzecz skarbu państwa.
Wobec niesłychanej doniosłości powyższej akcji dla stosunków finansowych, nadgraniczne D.O.G-eny winny bezzwłocznie zbadać, czy służba graniczna jest obecnie odpowiednie zorganizowaną i należycie wykonywaną, ewentualnie wydać odpowiednie zarządzenia, celem podniesienia sprawności pełniących służbę graniczną oddziałów. […][4].
Żołnierze WSG służyli w ciężkich warunkach, gdyż poza niedostateczną liczbą funkcjonariuszy i znacznych brakach w wyposażeniu, przyszło im ochraniać granicę w okresie organizowania się państwa, uwikłanego ponadto w  konflikty z sąsiednimi państwami.
Podobnie jak w przypadku Straży Granicznej, WSG dość szybko została przeorganizowana w nową formację. Po roku, na mocy rozkazu wiceministra spraw wojskowych z dnia 03.03.1920 r. nastąpiła kolejna zmiana organizacyjna struktur ochrony pogranicza. Wojskową Straż Graniczną zastąpili Strzelcy Graniczni, a Inspektorat WSG przemianowano na Dowództwo Strzelców Granicznych.
Źródła:
ASG, Wojskowa Straż Graniczna, Inspektorat WSG, sygn. WSG/IWSG/32, WSG/IWSG/83, WSG/IWSG/97.
ASG, Wojskowa Straż Graniczna, 1 Pułk, sygn. WSG/1Pułk/99.

[2] ASG/WSG/IWSG/32.
[3] ASG/WSG/1 Pułk/99.
[4] ASG/WSG/IWSG/97.



Protokół posiedzenia komisji  Tymczasowy
regulamin  WSG
Utworzenie Samodzielnego
 Dywizjonu WSG
protok_posiedzenia_komisji_1 protok_posiedzenia_komisji_2
utworzenie_samodzielnego_dywizjonu_1 utworzenie_samodzielnego_dywizjonu_2
opis opis opis

Raport Wyciąg z pisma
nr 1708
Legenda
Rozkaz Wiceministra
Spraw Wojskowych   
wyciąg z pisma nr 1708
legenda – znaki stosowane w Ordre de Bataille
opis opis opis  opis
 
© 2011 Komenda Główna Straży Granicznej
Projekt graficzny: Katarzyna Sadło
webmaster: Zbigniew Malinowski
Wykonanie: Archiwum Straży Granicznej
Serwis informacyjny SG