KOMENDA GŁÓWNA STRAŻY GRANICZNEJ
      AL. NIEPODLEGŁOŚCI 100
      02-514 WARSZAWA
      e-mail: boin.kg@strazgraniczna.pl

     www.strazgraniczna.pl

      ARCHIWUM STRAŻY GRANICZNEJ
      BIURO OCHRONY INFORMACJI
      UL. ŻOŁNIERSKA 4
      71-210 SZCZECIN
      e-mail: archiwum.sg@strazgraniczna.pl

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterDzisiaj125
mod_vvisit_counterWczoraj1004
mod_vvisit_counterTen tydzień125
mod_vvisit_counterPoprzedni tydzień8316
mod_vvisit_counterTen miesiąc32744
mod_vvisit_counterWszystkich1252803

Aktualnie: gości 4, 
botów 2 połączonych
IP gościa: 10.160.129.34
 , 
Dzisiaj: Paź 20, 2014
Start FORMACJE Rys historyczny Wojska Ochrony Pogranicza 1945-1990
Wojska Ochrony Pogranicza 1945-1990
Spis treści
Wojska Ochrony Pogranicza 1945-1990
Bałtycka Brygada WOP
Bieszczadzka Brygada WOP
Górnośląska Brygada WOP
Karpacka Brygada WOP
Kaszubska Brygada WOP
Kętrzyński Oddział WOP
Lubuska Brygada WOP
Łużycka Brykada WOP
Nadbużańska Brygada WOP
Podlasko-Mazurska Brygada WOP
Pomorska Brygada WOP
Sudecka Brygada WOP
GPK Warszawa-Okęcie
Centrum Szkolenia WOP
Samodzielna Eskadra Lotnictwa Zapasowego
Szkoła Podoficerska Łączności
Szkoła Samochodowa
Szkoła Specjalistów Morskich
Zakład Tresury Psów Służbowych
Orkiestra Reprezentacyjna
„Granica” Zespół Estradowy
„Granica” Redakcja Pisma
Wszystkie strony
             Wojska Ochrony Pogranicza – utworzone na podstawie  rozkazu Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego nr 0245 z dnia 13 września 1945 roku w celu ochrony granicy państwowej. Do głównych zadań Wojsk Ochrony Pogranicza należało zapobieganie, przeciwdziałanie i zwalczanie przestępczości granicznej, zapewnienie bezpieczeństwa i porządku publicznego w pasie granicznym, nadzór nad przestrzeganiem przepisów dotyczących obrony granicy państwowej, obowiązujących w strefie nadgranicznej, pasie granicznym na morskich wodach wewnętrznych i morzu terytorialnym oraz wykonywanie niektórych czynności będących  w kompetencji administracji celnej.
             Zorganizowane były według struktur wojskowych, instancję naczelną stanowił Departament Wojsk Ochrony Pogranicza, podległy wiceministrowi Obrony Narodowej. Przy dowództwach okręgów wojskowych utworzono Wydziały Wojsk Ochrony Pogranicza, którym podporządkowano Oddziały Wojsk Ochrony Pogranicza, a tym Komendy Odcinków  i Strażnice Wojsk Ochrony Pogranicza, (które stanowiły najmniejsze jednostki formacji). W październiku 1945 roku zorganizowano dodatkowo na granicy Przejściowe Punkty Kontrolne. Na wybrzeżu Bałtyckim zaczęto tworzyć Flotylle, złożone ze ścigaczy i motorówek.
            Na mocy rozkazu Ministerstwa Obrony Narodowej nr 055 z dnia 20 marca 1948 roku przemianowano Departament Wojsk Ochrony Pogranicza na Główny Inspektorat Ochrony Pogranicza, Oddziały Wojsk Ochrony Pogranicza na Brygady Ochrony Pogranicza, Komendy Odcinków na Samodzielne Bataliony Ochrony Pogranicza, a dotychczasowe Przejściowe Punkty Kontrolne na Graniczne Placówki Kontrolne. W grudniu tego roku Wojska Ochrony Pogranicza przechodziły z Ministerstwa Obrony Narodowej pod kompetencje Ministerstwa Publicznego, co formalnie nastąpiło z dniem 1 stycznia 1949 roku. Dla nadania większej wagi ochronie granic i podkreślenie wojskowego charakteru przeformowano z dniem 1 stycznia 1950 roku Główny Inspektorat Ochrony Pogranicza w Dowództwo Wojsk Ochrony Pogranicza. Zmiany polityczne, jakie dokonały się po śmierci Stalina, wpłynęły w dużym stopniu na organizację Wojsk Ochrony Pogranicza. W 1954 roku wyszły one spod kompetencji Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i zostały podporządkowane Ministerstwu Spraw Wewnętrznych. W czerwcu 1956 roku rozformowano na granicy wschodniej 4 brygady Wojsk Ochrony Pogranicza, a w ich miejsce utworzono Grupy Manewrowe Wojsk Ochrony Pogranicza. Podlegały one Dowództwu Wojsk Ochrony Pogranicza, a w sprawach operacyjnych – czterem sformowanym Samodzielnym Oddziałom Zwiadowczym, odpowiedzialnym odtąd za ochronę granicy wschodniej. W 1957 roku połączono Grupy Manewrowe z Samodzielnymi Oddziałami Zwiadowczymi i utworzono cztery Oddziały Wojsk Ochrony Pogranicza. W roku następnym każda z brygad i oddziały otrzymały nazwy regionalne (np.: 12 Pomorska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza, 26 Przemyski Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza). Z dniem 1 lipca 1965 roku Wojska Ochrony Pogranicza wyszły spod kompetencji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i zostały ponownie podporządkowane Ministerstwu Obrony Narodowej. W resorcie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych pozostały natomiast graniczne placówki kontrolne, które ochraniały przejścia graniczne. Naruszeniu uległ, jednolity dotąd, system ochrony granic państwa: granicę „zieloną” ochraniali żołnierze Wojsk Ochrony Pogranicza (podlegli Ministerstwu Obrony Narodowej), a ruch graniczny: obiekty z nim związane – funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej (podlegli Ministerstwu Spraw Wewnętrznych). Wraz z przeprowadzonymi zmianami rozformowano Dowództwo Wojsk Ochrony Pogranicza, a w jego miejsce powołano w październiku 1965 roku Szefostwo Wojsk Ochrony Pogranicza. W podległych Szefostwu brygadach i oddziałach Wojsk Ochrony Pogranicza przeprowadzono następnie szereg zmian organizacyjnych i etatowych, których wynikiem było między innymi utworzenie strażnic technicznych, lądowych i  morskich.
            Decyzją Prezydium Rządu z 30 lipca 1971 roku Wojska Ochrony Pogranicza z dniem 1 października 1971 roku pod względem dowodzenia, a z dniem 1 stycznia 1972 roku pod względem gospodarczym przechodziły ponownie pod kompetencje Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Z dniem 1 stycznia tego roku do Wojsk Ochrony Pogranicza powróciły także wszystkie przejścia graniczne (wraz z obsadą). Szefostwo Wojsk Ochrony Pogranicza zostało zlikwidowane, a w jego miejsce powołano Dowództwo Wojsk Ochrony Pogranicza. W 1976 roku, w związku z nowym podziałem administracyjnym kraju (likwidacje powiatów), dołączono odcinki jednostek i pododdziałów do granic województw i gmin granicznych.
W brygadach rozformowano bataliony graniczne, a utworzono placówki zwiadu i kompanie odwodowe do wzmocnienia strażnic. Oddziały Wojsk Ochrony Pogranicza ochraniające granicę wschodnią przeformowano w brygady, a placówki na całej granicy w strażnice. Zrezygnowano z numeracji brygad i nadano nowe nazwy regionalne brygadom  (np.: Pomorska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza, Bieszczadzka Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza). Proces odtwarzania niektórych batalionów granicznych zapoczątkowano po zniesieniu stanu wojennego (lipiec 1983 rok). W tak ukształtowanej strukturze organizacyjnej Wojska Ochrony Pogranicza w zasadzie przetrwały do końca ich istnienia (jedynie 1989 roku rozformowano Lubuską Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza, a w 1990 roku przeformowano Bałtycką Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza w Bałtycki Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza).
W dniu 15 maja 1991 roku Wojska Ochrony Pogranicza zostały zlikwidowane, a ochronę granic przejęła nowa formacja graniczna – Straż Graniczna Rzeczpospolitej Polskiej.

Bibliografia:

Dominiczak H.; Granice państwa i ich ochrona na przestrzeni dziejów 966–1996; Warszawa 1997
Jackiewicz Z.; Wojska Ochrony Pogranicza 1945 – 1991. Krótki Informator  Historyczny, Kętrzyn 1998

 

gen. Wojciech Jaruzelski
wśród żołnierzy
Wojsk Ochrony Pogranicza
Weterani Służby Granicznej Wojsk Ochrony Pogranicza
gen. Wojciech Jaruzelski weterani Służby Granicznej Wojsk Ochrony Pogranicza
opis opis
   



Ochrona Wybrzeża Bałtyckiego przez polskie pododdziały graniczne była organizowana stosunkowo późno, gdyż prawie na całym tym terenie stacjonowały jednostki radzieckie. W styczniu 1946 roku sformowano 4 Oddział Morski Ochrony Pogranicza  z miejscem postoju w Gdańsku. Przyjął on do ochrony całe Wybrzeże Bałtyckie od rejonu miejscowości Dziwnów (pow. Kamień Pomorski) do Fromborka (pow. Braniewo) w rejonie Zalewu Wiślanego. We wrześniu tego roku wschodni odcinek, tj; Wybrzeże Gdańskie od rejonu Łeby do Fromborka przekazano do Oddziału Wojsk Ochrony Pogranicza nr 12. Pod względem organizacyjnym utworzony Oddział dzielił się na: dowództwo, sztab, pododdziały przysztabowe, Grupę Manewrową, Komendy Odcinków (Trzebiatów, Koszalin, Ustka, Lębork, Gdańsk Wrzeszcz, Elbląg), 29 strażnic i 2 Przejściowe Punkty Kontrolne (Gdynia i Gdańsk). We wrześniu 1946 roku rozformowano 4 Oddział, utworzono w jego miejsce Bałtycki Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza nr 4 i przeniesiono jego siedzibę do Słupska (a następnie do Koszalina). W Oddziale powołano Przejściowe Punkty Kontrolne w Kołobrzegu, Darłowie  i Ustce oraz Komendę Odcinka w Międzyzdrojach (przekazaną w 1947 roku do Szczecińskiego Oddziału Wojsk Ochrony Pogranicza).
Na mocy rozkazu Ministra Obrony Narodowej z 20 marca 1948 roku Bałtycki Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza nr 4 został zlikwidowany, a w jego miejsce powstała 12 Brygada Ochrony Pogranicza. W tym czasie Komendy Odcinków przemianowano na Samodzielne Bataliony oraz utworzono Flotyllę Ścigaczy w Darłówku. W czerwcu 1950 roku 12 – a Brygada Ochrony Pogranicza została przekształcona w 15 – ą Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza. W 1951 roku sformowano Dywizjon Okrętów Pogranicza Kołobrzeg, a w 1956 roku zniesiono bataliony w Koszalinie i Ustce. W  1957 roku przyjęto z 16 – ej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza batalion w  Lęborku. W kwietniu 1958 roku zmieniono nazwę Brygady na 15 Bałtycką Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza. W jej skład wchodziły: dowództwo, sztab, pododdziały przysztabowe, Bataliony (Trzebiatów, Koszalin, Lębork), Dywizjon Okrętów Pogranicza (Kołobrzeg), 16 strażnic, Graniczne Placówki Kontrolne (Dziwnów, Kołobrzeg, Darłowo, Ustka, Łeba) i 2 placówki zwiadu (Śliwno, Mielno).
W 1960 roku rozformowano bataliony Wojsk Ochrony Pogranicza w  Trzebiatowie i Koszalinie, a utworzono Graniczną Placówkę Kontrolną w  Mrzeżynie. W 1976 roku, przechodząc na dwuszczeblowy system dowodzenia, rozformowano batalion w Lęborku.
W tym czasie Brygada przyjęła też nową nazwę – Bałtycka Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza. W nowej strukturze działała do marca 1990 roku, kiedy na jej bazie utworzono Bałtycki Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza. Oddział ten funkcjonował bardzo krótko, w maju 1991 roku został rozformowany i włączony do Morskiego Oddziału Straży Granicznej w  Gdańsku .

Bibliografia:

Jackiewicz Z.; Wojska Ochrony Pogranicza 1945 - 1991. Krótki Informator Historyczny, Kętrzyn 1998





  
Do ochrony granicy wschodniej z  Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich od rzeki Sołokija w rejonie Uhnowa (pow. Tomaszów Lubelski) do Przełęczy Użockiej w Karpatach Wschodnich oraz odcinka granicy południowej z Czechosłowacją od Przełęczy Użockiej do rejonu Baligrodu (pow. Lesko) sformowano w grudniu 1945 roku 8 Oddział Ochrony Pogranicza z miejsce postoju w Przemyślu. Pod względem organizacyjnym w skład Oddziału wchodziły: dowództwo, sztab i pododdziały przysztabowe, Grupa Manewrowa, Komendy Odcinka (Lubaczów, Przemyśl, Olszanica, Baligród), 16 strażnic, Przejściowe Punkty Kontrolne (Lubaczów, Przemyśl, Olszanica, Radoszyce, Łupków). We wrześniu 1946 roku na bazie 8 Oddziału utworzono Rzeszowski Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza nr 8, który w marcu 1948 roku przekształcił się w 15 Brygadę Ochrony Pogranicza. Jednocześnie Komendy Odcinków przemianowano w Samodzielne Bataliony Ochrony Pogranicza. Na mocy rozkazu Ministra Bezpieczeństwa Publicznego z 3 czerwca 1950 roku w miejsce 15 Brygady Ochrony Pogranicza utworzono 26 Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza. W jej skład wchodziły: dowództwo, sztab i pododdziały przysztabowe, Bataliony Wojsk Ochrony Pogranicza (Lubaczów, Przemyśl, Olszanica, Baligród), 18 strażnic, Graniczne Placówki Kontrolne (Medyka, Bakończyce). W 1951 roku w związku z wymianą odcinków granicznych między Polską Rzeczpospolitą Ludową a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich przeniesiono Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza z Olszanicy do Ustrzyk Dolnych. Na granicy polsko – radzieckiej sformowano także nową Graniczną Placówkę Kontrolną w Krościenku. W 1952 roku wobec rozformowania 1 Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza w Krośnie nad Wisłokiem podległy jej odcinek i pododdziały przyjęła 26 Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza. Zmiany organizacyjne, przeprowadzone w Wojskach Ochrony Pogranicza po 1956, roku doprowadziły do likwidacji 26 Brygady i utworzenia w jej miejsce dwóch samodzielnych jednostek: Grupy Manewrowej Wojsk Ochrony Pogranicza i Samodzielnego Oddziału Zwiadowczego Wojsk Ochrony Pogranicza. Grupa Manewrowa dzieliła się na dowództwo, pododdziały obsługi, wydział polityczny, kompanię piechoty i specjalną oraz kwatermistrzostwo. W skład Samodzielnego Oddziału Zwiadowczego wchodziły natomiast dowództwo, Placówki Wojsk Ochrony Pogranicza (Medyka, Hermanowice, Lutowiska, Krościenko, Sołotwina, Korczowa) i Graniczne Placówki Kontrolne (Medyka, Krościenko). Utworzone samodzielne jednostki działały rok, w kwietniu 1957 roku zostały zlikwidowane, a na ich bazie sformowano 26 Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza. Dzielił się on na dowództwo, sztab i pododdziały dowodzenia, wydziały (zwiadowczy, ogólny), kompanie piechoty, Placówki Wojsk Ochrony Pogranicza (Sołotwina, Korczowa, Medyka, Hermanowice, Lutowiska, Krościenko), Graniczne Placówki Kontrolne (Medyka, Krościenko). W 1964 roku utworzono Batalion Ochrony Pogranicza Sanok, w związku z przyjęciem do ochrony wschodniego odcinka Karpackiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza (cztery lata później odcinek ten wrócił z powrotem do Karpackiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza). W 1959 roku 26 Oddział  otrzymał nazwę regionalną: 26 Przemyski Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza. W styczniu 1976 roku Przemyski Oddział został przeformowany w Bieszczadzką Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza. Pod względem organizacyjnym dzieliła się ona na: dowództwo, sztab, pododdziały dowodzenia, wydziały, sekcje, batalion odwodowy, Strażnice Wojsk Ochrony Pogranicza (Sołotwnia, Korczowa, Medyka, Hermanowice, Lutowiska, Krościenko), Graniczne Placówki Kontrolne (Medyka). W 1989 roku podporządkowano Brygadzie Nadbużański Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza w Chełmie Lubelskim wraz z odcinkiem i pododdziałami oraz Granicznym Przejściem Kontrolnym Dorohusk. W powyższym stanie organizacyjnym Brygada przetrwała do 15 maja 1991 roku, tj. do czasu rozformowania i utworzenia Bieszczadzkiego Oddziału Straży Granicznej.

Bibliografia:

Jackiewicz Z.; Wojska Ochrony Pogranicza 1945 – 1991. Krótki Informator  Historyczny, Kętrzyn 1998

 
         
 
           Do ochrony odcinka granicy południowej z Czechosłowacją, od Zwardonia (pow. Żywiec) do Paczkowa (pow. Nysa) został powołany w październiku 1945 roku 10 Oddział Ochrony Pogranicza z miejscem postoju w Koźlu (następnie w Rybniku i Gliwicach). Pod względem organizacyjnym Oddział dzielił się na: dowództwo, sztab i pododdziały przysztabowe, Grupę Manewrową, Komendy Odcinka (Ustroń, Jastrzębie Zdrój, Racibórz, Głubczyce, Prudnik), 25 strażnic i Przejściowe Punkty Kontrolne (Cieszyn, Zebrzydowice, Chałyski, Krzanowice, Pietrowice, Pilszcz, Głuchołazy). We wrześniu 1946 roku 10 Oddział Ochrony Pogranicza przekształcono w Katowicki Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza nr 10.
        W 1947 roku rozformowano Grupę Manewrową i uruchomiono 13 Przejść Małego Ruchu Granicznego. W marcu 1948 roku Katowicki Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza przekształcono w 21 Brygadę Ochrony Pogranicza, a Komendy Odcinka przemianowano na Samodzielne Bataliony Ochrony Pogranicza. Już w marcu 1950 roku rozformowano 21 Brygadę, a w jej miejsce utworzono 4 Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza. W jej składzie organizacyjnym wyróżniano: dowództwo, sztab i pododdziały przysztabowe, Bataliony Wojsk Ochrony Pogranicza (Ustroń, Cieszyn, Racibórz, Głubczyce, Prudnik, Paczków), 30 strażnic i Graniczne Placówki Kontrolne (Cieszyn, Zebrydowice, Chałupki, Głuchołazy). W 1954 roku Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza w Paczkowie przekazano do 5 Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza w Kłodzku, a w 1956 roku oddano Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza w Ustroniu 3 – ej Brygadzie Wojsk Ochrony Pogranicza w Krakowie. W kwietniu 1958 roku na bazie 4 Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza sformowano 4 Górnośląską Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza. W 1961 roku likwidacji uległ Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza  w Głubczycach. W 1976 roku, w związku z przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia, rozformowano Bataliony Wojsk Ochrony Pogranicza w Cieszynie, Raciborzu, Głubczycach i Prudniku, a w ich miejsce utworzono placówki zwiadu i kompanie odwodowe. W lipcu tego roku Brygadzie nadano też nową nazwę: Górnośląska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza. W jej skład wchodziło: dowództwo, sztab, pododdziały dowodzenia, Bataliony Wojsk Ochrony Pogranicza (Cieszyn, Racibórz, Prudnik), 31 strażnic i Graniczne Placówki Kontrolne (Cieszyn, Zebrzydowice, Chałupki, Głuchołazy). Górnośląską Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza rozformowano 15 maja 1991 roku, a w jej miejsce utworzono Beskidzki Oddział Straży Granicznej w Cieszynie i Śląski Oddział Straży Granicznej w Raciborzu.

Bibliografia:

Jackiewicz Z.; Wojska Ochrony Pogranicza 1945 – 1991. Krótki Informator Historyczny, Kętrzyn 1998

      


Początki ochrony granicy południowej przez polskie oddziały graniczne po II wojnie światowej sięgają października 1945 roku, kiedy utworzono 9 Oddział  Ochrony Pogranicza    z miejscem postoju w Nowym Sączu. Oddział przyjął do ochrony odcinek granicy od rejonu Baligrodu (pow. Lesko) do rejonu Zwardonia (pow. Żywiec). Pod względem organizacyjnym dzielił się na: dowództwo, sztab, pododdziały przysztabowe, Grupę Manewrową, Komendy Odcinka (Zagórze, Gorlice, Nowy Sącz, Nowy Targ, Czarny Dunajec, Żywiec), 30 strażnic i Przejściowe Punkty Kontrolne (Muszyna, Łysa Polana, Chyżne, Zwadoń). We wrześniu 1946 roku Oddział został przekształcony w Krakowski Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza nr 9 i przeniesiony do Krakowa. Zmiana miejsca postoju spowodowała przekazanie komendy odcinka w Zagórzu i Gorlicach  do Rzeszowskiego Oddziału Wojsk Ochrony Pogranicza w Przemyślu. W 1947 roku rozformowano Grupę Manewrową, a w okresie 1947 – 1948 uruchomiono przejścia małego ruchu granicznego (Niedzica, Jurgów, Chochołów, Winiarczykówka, Glinka, Zwardoń). W marcu 1948 roku Krakowski Oddział przemianowano na 19 Brygadę Ochrony Pogranicza, a działające Komendy Odcinków na Samodzielne Bataliony Ochrony Pogranicza. Już w czerwcu 1950 roku 19 Brygadę zastąpiła 3 Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza. W 1956 roku przeniesiono Brygadę do Nowego Sącza          i  powiększono odcinek granicy do ochrony o Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Sanok (należący do 26 Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza)i Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Ustroń (należący do 4 Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza). Jednocześnie rozformowano Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Nowy Sącz, a w rok później Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Czarny Dunajec i Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Ustroń. Sformowano nowe Graniczne Przejście Kontrolne  Leluchów, otwierając tym samym  przejście graniczne między Polską Rzeczpospolitą Ludową a Czechosłowacką Republiką Socjalistyczną.
W kwietniu 1958 roku 3 Brygadę przemianowano na 3 Karpacką Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza. Składała się ona z dowództwa, sztabu, pododdziałów dowodzenia, Batalionów Wojsk Ochrony Pogranicza (Sanok, Nowy Targ, Żywiec), Placówek Wojsk Ochrony Pogranicza (Konieczna, Wysowa, Tylicz, Muszyna, Piwniczna, Szlechtowa), Granicznych Placówek Kontrolnych (Leluchów, Łysa Polana, Chyżne). W 1967 roku otwarto dla międzynarodowego ruchu lotniczego Graniczne Przejście Kontrolne Kraków Balice. W 1976 roku, przechodząc na dwuszczeblowy system dowodzenia, rozformowano Bataliony Wojsk Ochrony Pogranicza: Sanok, Nowy Sącz, Nowy Targ, Żywiec. W ich miejsce utworzono placówki zwiadu i kompanie odwodowe. Jednocześnie Brygada zmieniła nazwę na Karpacką Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza. W lipcu 1983 roku odtworzono bataliony w Sanoku i w Nowym Targu. Karpacką Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza rozwiązano 15 maja 1991 roku, a w jej miejsce utworzono Karpacki Oddział Straży Granicznej.

Bibliografia:

Jackiewicz Z.; Wojska Ochrony Pogranicza 1945 – 1991. Krótki Informator Historyczny, Kętrzyn 1998

 


 
 
         We wrześniu 1946 roku powstał na bazie 4 Oddziału Morskiego Ochrony Pogranicza – Gdański Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza nr 12 z siedzibą w Sopocie (następnie w Gdańsku Wrzeszczu). Przyjął do ochrony wschodni odcinek 4 Oddziału Morskiego Ochrony Pogranicza, tj.; Wybrzeże Gdańskie od rejonu Łeby (pow. Lębork) do Fromborka (pow. Braniewo) w rejonie Zalewu Wiślanego. Pod względem organizacyjnym dzielił się na: dowództwo, sztab i pododdziały przysztabowe, Grupę Manewrową (rozwiązaną w 1947 roku), Komendy Odcinka ( Lębork, Gdańsk Wrzeszcz, Elbląg), 15 strażnic i 2 morskie Graniczne Placówki Kontrolne (Gdynia i Gdańsk). W marcu 1948 roku Gdański Oddział przemianowano na 4 Brygadę Ochrony Pogranicza, a działające Komendy Odcinka na Samodzielne Bataliony Ochrony Pogranicza. W tym czasie utworzono też Flotyllę Ścigaczy Wojsk Ochrony Pogranicza Gdańsk Westerplatte. W 1949 roku sformowano Samodzielne Bataliony Kontroli Granicznej  portu Gdynia i portu Gdańsk (przekształcone w następnym roku w bataliony portowe).
        W czerwcu 1950 roku 4 – ą Brygadę Ochrony Pogranicza przemianowano na 16 Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza. W jej skład wchodziło: dowództwo, sztab i pododdziały przysztabowe, Bataliony Wojsk Ochrony Pogranicza (Lębork, Sopot, Sztutowo), Bataliony Portowe (Gdynia, Gdańsk Nowy Port), Flotylla Morska Wojsk Ochrony Pogranicza Gdańsk Westerplatte, Dywizjon Okrętów Pogranicza Gdańsk Westerplatte, Graniczne Placówki Kontrolne (Władysławowo, Hel, Gdynia, Gdańsk). W 1956 roku rozformowano Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Sopot, a w 1958 roku Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Sztutowo. Jednocześnie sformowano lotniczą Graniczną Placówkę Kontrolną Gdańsk Wrzeszcz – Rębiechowo oraz 2 placówki zwiadu ( Puch, Sztutowo). W 1957 roku przekazano Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Lębork do 15 Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza w Koszalinie. W 1958 roku poszerzono nazwę Brygady na 16 Kaszubska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza. W tym roku utworzono też 2 placówki zwiadu ( Śliwno i Mielno).
        W 1960 roku zniesiono bataliony Wojsk Ochrony Pogranicza w Trzebiatowie i Koszalinie. W 1976 roku przechodząc na dwuszczeblowy system dowodzenia, rozformowano Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Lębork. W lipcu tego roku Brygada przyjęła nową nazwę: Bałtycka Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza. W marcu 1990 roku jednostkę tą przekształcono w Bałtycki Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza, który funkcjonował do 15 maja 1991 roku. W dniu tym został rozformowany i wszedł w skład Morskiego Oddziału Straży Granicznej.

Bibliografia:
Jackiewicz Z.; Wojska Ochrony Pogranicza 1945 – 1991. Krótki InformatorHistoryczny, Kętrzyn 1998

Marynarze Kaszubskiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza
tablo załogi okrętu OP-201 tablo załogi okrętu OP-201 tablo załogi okrętu OP-201
opis opis opis





mat Edward Bednarek kpt. mar. Bogusław Cudny mar. Ryszard Całka kpt. mar. Stanisław Lejman marynarze na pokładzie okrętu patrolowego OP-201
opis
opis opis opis
opis




Do ochrony północno – wschodniego odcinka granicy powołano na początku stycznia 1946 roku 5 Oddział  Ochrony Pogranicza z miejscem postoju w Węgorzewie (a następnie w Olsztynie i  Kętrzynie). Oddział ochraniał odcinek granicy wschodniej ze Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich od Zalewu Wiślanego w rejonie Fromborka (pow. Braniewo) do miejscowości Szypliszki (pow. Suwałki). Pod względem organizacyjnym dzielił się na: dowództwo, sztab i pododdziały przysztabowe, Grupę Manewrową, Komendy Odcinka (Braniewo, Bartoszyce, Węgorzewo, Filipów), 14 strażnic i 3 Przejściowe Punkty Kontrolne (Braniewo,  Bartoszyce, Karse).
We wrześniu 1946 roku utworzony Oddział  przemianowano na Mazurski Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza nr 5 i utworzono Komendę Odcinka w Kowalach Oleckich. W 1947 roku rozformowano Grupę Manewrową i  sformowano Szkołę Podoficerską. W roku następnym rozwiązano Mazurski Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza, a w jego miejsce utworzono 7 Brygadę Ochrony Pogranicza. W tym też czasie przemianowano Komendy Odcinka w  Samodzielne Bataliony Ochrony Pogranicza. W czerwcu 1950 roku na bazie 7 Brygady sformowano 19 Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza. W 1952 roku zlikwidowano Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Braniewo, a Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Kowale Oleckie przeniesiono do Gołdapi i  przekazano do 22 Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza (powrócił on do 19 Brygady w 1954 roku). W 1956 roku zniesiono 19 Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza i powołano w jej miejsce Grupę Manewrową Wojsk Ochrony Pogranicza, którą przekształcono w roku następnym w Samodzielny Oddział  Zwiadowczy Wojsk Ochrony Pogranicza. W 1957 roku podjęto decyzję o likwidacji tego Oddziału i powołaniu w jego miejsce 19 Oddziału Wojsk Ochrony Pogranicza. Pod względem organizacyjnym dzielił się on na: dowództwo, pododdziały dowodzenia, wydział zwiadowczy, wydział ogólny, kompanie piechoty, Placówki Wojsk Ochrony Pogranicza (Ołownik, Szczurkowo, Gronowo i Gołdap, a od 1959 roku Braniewo, Bartoszyce, Węgorzewo i  Gołdap), i Graniczne Placówki Kontrolne (Braniewo, Bartoszyce, Skandawa).
W 1958 roku sformowano w oddziale sztab i sekcję polityczną oraz Placówki Wojsk Ochrony Pogranicza w Żabinie i Świątkach Iławeckich. (w 1961 roku Placówkę Wojsk Ochrony Pogranicza Świątki Iławeckie przeniesiono do Górowa Iławeckiego, a placówkę Wojsk Ochrony Pogranicza Żabin do Bań Mazurskich). W 1959 roku nadano 19 Oddziałowi nazwę regionalną: 19 Kętrzyński Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza. Funkcjonował on do 1976 roku, kiedy został rozformowany. Lewy odcinek z Placówkami (Braniewo, Górowo Iławeckie, Bartoszyce) oraz Graniczne Punkty Kontrolne (Braniewo, Bartoszyce, Skandawa) przekazano do Kaszubskiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza, a prawy odcinek z Placówkami (Węgorzewo, Banie Mazurskie) przeszły do Podlasko Mazurskiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza.

Bibliografia:

Jacewicz Z.; Wojska Ochrony Pogranicza 1945 – 1991. Krótki InformatorHistoryczny,  Kętrzyn 1998

 

      Już na przełomie października i listopada 1945 roku sformowano 2 Oddział Ochrony Pgranicza z miejscem postoju w Krośnie nad Odrą (wcześniej w Biedrusku i Polskiej Woli). Przyjął on do ochrony środkowy odcinek granicy zachodniej na Nysie Łużyckiej i Odrze, od miejscowości Zasieki (powiat Lubusko) do Kostrzynia nad Odrą (pow. Gorzów  Wielkopolski). W jego skład wchodziło: dowództwo, sztab i pododdziały przysztabowe,  Grupa Manewrowa, Komendy Odcinka (Sękowice, Gubin, Cybinka, Słubice, Górzyce), 25 strażnic i 4 Przejściowe Punkty Kontrolne (Gubin, Rzepin, Słubice, Kostrzyn nad Odrą).
      We wrześniu 1946 roku na bazie Oddziału utworzono Poznański Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza nr 2. W 1947 roku rozformowano 2 Komendy Odcinków (Sękowice, Cybinka) i dziewięć strażnic. Od 1948 roku Oddział funkcjonował jako 10 Brygada Ochrony Pogranicza. W tym czasie przekształcono komendy odcinków w samodzielne bataliony ochrony pogranicza, a przejściowe punkty kontrolne w graniczne placówki kontrolne.
      Na podstawie rozkazu Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego nr 043 z dnia 3 czerwca 1950 roku 10 – ą Brygadę Ochrony Pogranicza przemianowano na 9 – ą Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza i ustalono nowy skład organizacyjny: dowództwo, sztab, pododdziały przysztabowe, 4 Bataliony Wojsk Ochrony Pogranicza (Tuplice, Gubin, Słubice, Słońsk), 24 strażnice i 6 Granicznych Placówek Kontrolnych (Zasieki, Gubin, Miłów, Kunowice, Słubice, Kostrzyn nad Odrą). W 1956 roku Brygada przyjęła od 12 – ej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza w Szczecinie Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Mieszkowice, który działał do 1958 roku. Jednocześnie rozformowano Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Słońsk.
      W 1958 roku poszerzono nazwę Brygady na 9 Lubuską Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza. W 1974 roku otwarto nowe przejście graniczne między Polską Rzeczpospolitą Ludową a Niemiecką Republiką Demokratyczną w Olszynie. W 1976 roku rozformowano bataliony Wojsk Ochrony Pogranicza (Tuplice, Gubin, Słubice) i powołano w ich miejsce placówki zwiadu oraz kompanie odwodowe. Jednocześnie Brygada przyjęła nową nazwę: Lubuska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza. Funkcjonowała ona do listopada 1989 roku, tj. do czasu likwidacji. Po rozformowaniu jednostki, lewy odcinek na Nysie ( ochraniany przez Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Gubin i przejścia graniczne: Zasieki, Olszyna, Gubin, Miłów) przekazano do Łużyckiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza, a prawy odcinek na Odrze (ochraniany przez Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Słubice i przejścia graniczne: Kunowice, Świecko, Słubice, Kostrzyn) oddano Pomorskiej Brygadzie Wojsk Ochrony Pogranicza. Na bazie dowództwa Lubuskiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza sformowano natomiast Ośrodek Szkolenia Wojsk Ochrony Pogranicza w Krośnie Odrzańskim. Szkolił on podoficerów i żołnierzy funkcyjnych dla pododdziałów granicznych Wojsk Ochrony Pogranicza. Ośrodek został zlikwidowany 15 maja 1991 roku. Na jego miejsce sformowano Lubuski Oddział Straży Granicznej, który przejął do ochrony odcinek byłej Lubuskiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza.


Bibliografia:

Jackiewicz Z.; Wojska Ochrony Pogranicza 1945 – 1991.  Krótki Informator  Historyczny, Kętrzyn 1998

 



       Jej początki sięgają października 1945 roku, kiedy został sformowany I Oddział Ochrony Pogranicza z miejscem postoju w Lubaniu Śląskim (wcześniej w Żaganiu i Sulikowie). Oddział przyjął do ochrony odcinek granicy południowej z Czechosłowacją od miejscowości Graniczne Budy (pow. Jelenia Góra) do Nysy Łużyckiej i odcinek granicy zachodniej na Nysie do miejscowości Zasieki (pow. Lubusko). W jego skład wchodziło: dowództwo, sztab, pododdziały przysztabowe, Grupa Manewrowa, Komendy Odcinka (Szklarska Poręba, Leśna, Bogatynia, Zgorzelec, Tuplice), 25 strażnic i 5 przejściowych punktów kontrolnych. We wrześniu 1946 roku Oddział przemianowano na Łużycki Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza nr 1. W 1947 roku rozformowano Grupę Manewrową  i sformowano Szkołę Podoficerską. Na podstawie rozkazu Ministra Obrony Narodowej  nr 055 z dnia 20 marca 1948 roku Oddział został zlikwidowany, a w jego miejsce utworzona 6 Brygada Ochrony Pogranicza. Dzieliła się na dowództwo, sztab, pododdziały przysztabowe, Szkołę Podoficerską, Samodzielne Bataliony Ochrony Pogranicza (Szklarska Poręba, Leśna, Bogatynia, Zgorzelec, Tuplice), Graniczne Placówki Kontrolne (Jakuszec, Zawidów, Turoszów, Zgorzelec, Wegliniec, Tuplice, Trzebiel) i 25 strażnic (potem 32). W czerwcu 1950 roku na bazie 6 Brygady sformowano 8 Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza, a dotychczasowe Samodzielne Bataliony przemianowano na Bataliony Wojsk Ochrony Pogranicza. W 1956 roku zniesiono Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Leśna, a w 1957 roku w Batalionie Wojsk Ochrony Pogranicza Szklarska Poręba utworzono dwie placówki: Śnieżka i Śnieżne Kotły.
       W 1958 roku Brygada zmieniła nazwę na 8 Łużycką Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza. W 1959 roku rozformowano Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Lubań Śląski oraz przeniesiono Graniczny Punkt Kontrolny Węgliniec do Bielawy Dolnej (bliżej granicy państwa). W 1976 roku w związku z przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia, rozformowano Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Bogatynia i Zgorzelec. W miejsce batalionów utworzono placówki zwiadu i kompanie odwodowe do wzmocnienia strażnic. Jednocześnie Brygada przyjęła nową nazwę: Łużycka Brygada  Wojsk Ochrony Pogranicza.
       W 1989 roku przyjęto do ochrony lewy odcinek na Nysie od rozformowanej Lubuskiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza wraz z Batalionem Gubin i przejściami granicznymi: Zasieki, Olszyna, Gubin i Miłów.
       Łużycką Brygadę  Wojsk Ochrony Pogranicza rozformowano 15 maja 1991 roku, a na jej bazie sformowano Łużycki Oddział Straży Granicznej.


Bibliografia:

Jackiewicz Z.; Wojska Ochrony Pogranicza 1945 – 1991.  Krótki Informator Historyczny, Kętrzyn 1998.

 


Do ochrony odcinka granicy wschodniej ze Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich na Bugu od miejscowości Niemirów (pow. Siemiatycze) do rzeki Sołokija w rejonie miejscowości Uhnów (pow. Tomaszów Lubelski) utworzono w grudniu 1945 roku 7 Oddział Ochrony Pogranicza z miejscem postoju we Włodawie (następnie w Lublinie i Chełmie Lubelskim). W jego skład wchodziło: dowództwo, sztab, pododdziały przysztabowe, Komendy Odcinka (Terespol, Włodawa, Hrubieszów, Bełz), 17 strażnic i Przejściowe Punkty Kontrolne (Terespol, Dorohusk, Lubycza). We wrześniu 1946 roku na bazie 7 Oddziału sformowano Lubelski Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza nr 7. W 1947 roku rozformowano Grupę Manewrową Oddziału i utworzono Szkołę Podoficerską. W marcu 1948 roku Lubelski Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza przekształcono w 13 Brygadę Ochrony Pogranicza, a działające Komendy Odcinka w Samodzielne Bataliony Ochrony Pogranicza. W czerwcu 1950 roku na bazie 13 Brygady utworzono 23 Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza. W 1951 roku, w związku z wymianą odcinków granicznych między Polską Rzeczpospolitą Ludową a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich przeniesiono Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Bełz do Tomaszowa Lubelskiego. Reorganizacja, jaką przechodziły Wojska Ochrony Pogranicza w czerwcu 1956 roku, doprowadziły do likwidacji 23 Brygady i  podległych jej pododdziałów. W miejsce zniesionej jednostki utworzono dwie samodzielne: Grupę Manewrową Wojsk Ochrony Pogranicza i Samodzielny Oddział Zwiadowczy Wojsk Ochrony Pogranicza. W skład Grupy Manewrowej wchodziło: dowództwo i pododdziały obsługi, wydział polityczny, kompanie piechoty, kompanie specjalne i kwatermistrzostwo. Samodzielny Oddział Zwiadowczy składał się natomiast z: dowództwa, Placówek Wojsk Ochrony Pogranicza (Terespol, Włodane, Dorohusk, Strzyżów, Dołhobyczów, Hrebenne) i Granicznych Placówek Kontrolnych (Terespol, Dorohusk,  Hrebenne). Rok 1957 przyniósł kolejne zmiany,w kwietniu zlikwidowano wymienione jednostki a w ich miejsce utworzono 23 Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza. W 1958 roku powołano do życia dwie placówki Wojsk Ochrony Pogranicza: Janów Podlaski i Sławatycze, a w 1961 roku Placówkę Wojsk Ochrony Pogranicza Strzyżów przeniesiono do Hrubieszowa. W listopadzie 1959 roku nadano 23 Oddziałowi nazwę regionalną: 23 Chełmski Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza. Oddział ten funkcjonował do stycznia 1976 roku, kiedy na jego bazie utworzono Nadbużańską Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza. Nowopowstała Brygada dzieliła się pod względem organizacyjnym na: dowództwo, sztab i pododdziały dowodzenia, wydziały (polityczny, zwiadu, techniczny), sekcje (kadr, finansowe), Batalion Odwodowy, Strażnice Wojsk Ochrony Pogranicza ( Janów Podlaski, Terespol, Sławatycze, Włodawa, Dorohusk, Hrubieszów, Dołhobyczów, Hrebenne) i  Graniczne Placówki Kontrolne (Terespol, Dorohusk). W 1978 roku przeniesiono Strażnicę Wojsk Ochrony Pogranicza Hrebenne do Lubyczy Królewskiej, a w 1984 roku sformowano Graniczną Placówkę Kontrolną w  Kukurykach koło Terespola.
Nadbużańską Brygadę zlikwidowano w lipcu w 1989 roku i utworzono w jej miejsce Nadbużański Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza. Jednocześnie przekazano do Podlasko – Mazurskiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza lewy odcinek wraz ze strażnicami: Janów Podlaski, Terespol i Sławatycze. Brygada ta przejęła również Graniczną Placówkę Kontrolną Terespol i Kukuryki. Graniczną Placówkę Kontrolną Dorohusk podporządkowano Bieszczadzkiej Brygadzie Wojsk Ochrony Pogranicza.
Nadbużański Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza funkcjonował krótko, 15 maja 1991 roku został rozformowany. Na jego bazie powstał Nadbużański Oddział Straży Granicznej.

Bibliografia:

Jackiewicz Z.; Wojska Ochrony Pogranicza 1945 – 1991. Krótki Informator Historyczny,  Kętrzyn 1998

 

           Za początek ochrony odcinka wschodniej granicy ze Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich przez polskie oddziały graniczne należy przyjąć grudzień 1945 roku, kiedy został sformowany 6 Oddział Ochrony Pogranicza z miejscem postoju w Sokółce (następnie w  Białymstoku). Oddział przyjął do ochrony odcinek granicy od miejscowości Szypliszki (pow. Suwałki) do Niemirowa (pow. Siemiatycze). Organizacja powstałej jednostki przedstawiała się następująco: dowództwo, sztab i  pododdziały przysztabowe, Grupa Manewrowa, Komendy Odcinka (Sejny, Makowlany, Michałowo, Kleszczele), 16 strażnic, Przejściowe Punkty Kontrolne (Rygałówka, Siółko, Kuźnica, Worubie, Narewka,  Czeremcha). W wyniku przeprowadzonej reorganizacji 6 Oddziału we wrześniu 1946 roku utworzono nową jednostkę  - Białostocki Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza nr 6. W 1947 roku rozwiązano Grupę Manewrową Oddziału i sformowano Szkołę Podoficerską. Do poważniejszych zmian organizacyjnych doszło w marcu w 1948 roku, kiedy na bazie Białostockiego Oddziału utworzono 11 Brygadę Ochrony Pogranicza, a dotychczasowe Komendy Odcinka przekształcono w Samodzielne Bataliony Ochrony Pogranicza. W niespełna dwa lata po tej zmianie wprowadzono nową - rozwiązano 11 Brygadę, a w jej miejsce powołano 22 Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza. Pod względem organizacyjnym dzieliła się ona na: dowództwo, sztab i pododdziały przysztabowe, Bataliony Wojsk Ochrony Pogranicza (Gołdap, Sejny, Sokółka, Michałowo, Kleszczele), 19 strażnic i Graniczne Placówki Kontrolne (Kuźnica, Krynki, Narewka, Czeremcha). W 1952 roku rozformowano Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza w  Michałowie, a w 1954 roku Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza w  Kleszczelach przeniesiono do Hajnówki.
          Rozkazem organizacyjnym z 16 czerwca 1956 roku dowódca Wojsk Wewnętrznych zarządził reorganizację Wojsk Ochrony Pogranicza. Na mocy niniejszego rozkazu rozwiązano 22 Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza wraz ze wszystkimi podległymi pododdziałami. W jej miejsce utworzono dwie samodzielne jednostki: Grupę Manewrową Wojsk Ochrony Pogranicza i  Samodzielny Oddział Zwiadowczy Wojsk Ochrony Pogranicza. Skład Grupy Manewrowej Wojsk Ochrony Pogranicza przedstawiał się następująco: dowództwo, pododdziały obsługi, wydział polityczny, kompanie (piechoty i  specjalne), kwatermistrzostwo. W skład Samodzielnego Oddziału Zwiadowczego Wojsk Ochrony Pogranicza wchodziły natomiast: dowództwo, Placówki Wojsk Ochrony Pogranicza (Rutka Tartak, Hołny Wolmera, Kuźnica, Jaryłówka, Białowieża, Czeremcha) i Graniczne Placówki Kontrolne (Kuźnica, Krynki, Czeremcha). Wymienione dwie jednostki funkcjonowały tylko rok, w kwietniu 1957 roku na ich bazie sformowano 22 Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza. Pod względem organizacyjnym dzielił się na: dowództwo, pododdziały dowodzenia, kompanie piechoty, placówki Wojsk Ochrony Pogranicza i placówki kontrolne. W 1958 roku utworzono placówkę Wojsk Ochrony Pogranicza w Bobrej Wielkiej, a w 1961 roku Batalion Odwodowy.
         W  listopadzie 1959 roku nadano 22 Oddziałowi nazwę regionalną: 22 Białostocki Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza. W 1963 roku przyjęto z 19 Kętrzyńskiego Oddziału Wojsk Ochrony Pogranicza placówkę Gołdap, a w 1976 roku na skutek rozformowania tego oddziału prawy odcinek z  placówkami: Węgorzewo i Banie Mazurskie.
         Na mocy zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 29 stycznia 1976 roku zniesiono 22 Białostocki Oddział, a w jego miejsce utworzono Podlasko – Mazurską Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza. W 1987 roku uruchomiono Graniczną Placówkę Kontrolną w Ogrodnikach i otwarto przejście graniczne między Polską Rzeczpospolitą Ludową a Litewską Socjalistyczną Republiką Radziecką. W 1989 roku od rozformowanej Nadbużańskiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza przejęto lewy odcinek ze strażnicami (Janów Podlaski, Terespol, Sławatycze) i Granicznymi Placówkami Kontrolnymi (Terespol, Kukuryki). Podlasko – Mazurską Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza rozwiązano 15 maja 1991 roku, a na jej bazie utworzono Podlaski Oddział Straży Granicznej.

Bibliografia:

Jackiewicz Z.; Wojska Ochrony Pogranicza 1945 – 1991. Krótki Informator Historyczny, Kętrzyn 1998



Pierwsze pododdziały ochraniające granicę rozpoczęły służbę już w listopadzie 1945 roku, kiedy utworzono 3 Oddział Ochrony Pogranicza z miejscem postoju w Stargardzie Szczecińskim,        a następnie w Szczecinie. Przyjęły one do ochrony odcinek granicy zachodniej na Odrze od miejscowości Kostrzyn nad Odrą do Gryfina oraz na lądzie, na zachód od Szczecina i Świnoujścia do Wybrzeża Bałtyku. Nabrzeże portu w Szczecinie przejęto od Armii Czerwonej w październiku 1947 roku. Powołany Oddział dzielił się na: dowództwo, sztab i pododdziały przysztabowe, Grupę Manewrową, 5 Komend Odcinka (Mieszkowice, Chojna, Szczecin, Nowe Warpno – Trzebież, Wolin – Międzyzdroje), 24 strażnice i 3 Przejściowe Punkty Kontrolne ( Kołbaskowo, Nowe Linki, Szczecin). We wrześniu 1946 roku na bazie 3 – go Oddziału Ochrony Pogranicza utworzono Szczeciński Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza nr 3. Funkcjonował on niecałe 2 lata, kiedy w marcu 1948 roku utworzono w jego miejsce 8 Brygadę Ochrony Pogranicza. Dzieliła się ona na: dowództwo, sztab i pododdziały przysztabowe, Szkołę Podoficerską, Samodzielne Bataliony Ochrony Pogranicza (Mieszkowice, Chojna, Szczecin, Trzebież, Międzyzdroje), Samodzielny Batalion Kutrów Granicznych (Szczecin), Flotyllę Ścigaczy (Trzebież), 24 strażnice i 6 Granicznych Placówek Kontrolnych (Gryfino, Kołbaskowo, Nowe Linki, Gumienice, Szczecin Port, Świnoujście). W 1949 roku sformowano Batalion Kontroli Granicznej Wojsk Ochrony Pogranicza portu Szczecin (przeformowany w następnym roku w Batalion Portowy Wojsk Ochrony Pogranicza Szczecin) i 5 strażnic liniowych. W czerwcu 1950 roku 8 – a Brygada Ochrony Pogranicza została przekształcona w 12 – ą Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza. W 1951 roku sformowano Dywizjon Okrętów Pogranicza Wojsk Ochrony Pogranicza Świnoujście, w 1954 roku Rzeczny Dywizjon Okrętów Pogranicza Szczecin, a w 1957 roku Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Świnoujście.
W 1956 roku natomiast rozformowano Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Międzyzdroje, a Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Mieszkowice przekazano do 9 Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza w Krośnie nad Odrą. W kwietniu 1958 roku poszerzono nazwę Brygady na 12 Pomorska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza. W tym samym roku utworzono placówkę zwiadu w Międzyzdrojach i Samodzielną Eskadrę Lotnictwa Rozpoznawczego Wojsk Ochrony Pogranicza w Szczecin Dąbie (przeniesioną następnie do Wicka Morskiego). W 1976 roku rozformowano Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza Chojna i Szczecin, a w ich miejsce utworzono placówki zwiadu i kompanie odwodowe. Jednocześnie Brygada przyjęła nową nazwę: Pomorska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza. W 1983 roku odtworzono batalion w Chojnie, po przyjęciu do ochrony w 1989 roku prawego odcinka na Odrze po rozformowanej Lubuskiej Brygadzie Wojsk Ochrony Pogranicza wraz z Batalionem Słubice oraz przejściami granicznymi: Kunowice, Świecko, Słubice, Kostrzyn. W 1990 roku zniesiono natomiast Batalion Portowy Szczecin Dąbiu. Po tych wszystkich zmianach, na stan organizacyjny Pomorskiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza składały się: dowództwo, sztab, pododdziały dowodzenia, Bataliony Wojsk Ochrony Pogranicza (Słubice, Chojna, Świnoujście), 29 strażnic i 10 Granicznych Placówek Kontrolnych (Kunowice, Świecko, Słubice, Kostrzyn, Kołbaskowo, Szczecin – Gumieńce, Szczecin, Trzebież, Świnoujście, Dziwnów).
Pomorską Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza rozformowano 15 maja 1991 roku, a na jej bazie utworzono Pomorski Oddział Straży Granicznej.

Bibliografia:

Jackiewicz Z.; Wojska Ochrony Pogranicza 1945 – 1991. Krótki Informator Historyczny, Kętrzyn 1998


Zdjęcie grupowe żołnierzy
Wojsk Ochrony Pogranicza



zdjęcie grupowe żołnierzy WOP


opis


 



          Już w październiku 1945 roku utworzono 11 Oddział Ochrony Pogranicza z miejscem postoju w Bolkowicach (potem w Kłodzku), który przyjął do ochrony odcinek granicy południowej z Czechosłowacją od miejscowości Paczków (pow. Nysa) do miejscowości Graniczne Budy (pow. Jelenia Góra). Pod względem organizacyjnym dzielił się na: dowództwo, sztab, pododdziały przysztabowe, Grupę Manewrową, Komendy Odcinka (Paczków, Stronie Śląskie, Bystrzyca Kłodzka, Duszniki Zdrój, Wałbrzych), 25 strażnic i Przejściowe Punkty Kontrolne (Międzylesie, Boboszów, Kudowa Zdrój, Kudowa Słone, Mieroszów, Lubawka). We wrześniu 1946 roku przekształcono 11 Oddział Ochrony Pogranicza w Wrocławski Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza nr 11, który w marcu 1948 roku przemianowano na 23 Brygadę Ochrony Pogranicza. W tym samym czasie w miejscu Komend Odcinka powołano Samodzielne Bataliony Ochrony Pogranicza. W czerwcu 1950 roku przekształcono 23 Brygadę Ochrony Pogranicza w 5 Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza, która dzieliła się na: dowództwo, sztab, pododdziały przysztabowe, Bataliony Wojsk Ochrony Pogranicza (Stronie Śląskie, Bystrzyca Kłodzka, Duszniki Zdrój, Wałbrzych), 20 strażnic, Graniczne Placówki Kontrolne (Międzylesie, Kudowa Słone, Mieroszów, Lubawka). W 1954 roku przyjęto od 4 Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza w Gliwicach Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza w Paczkowie. W 1956 roku rozformowano Bataliony Wojsk Ochrony Pogranicza w Stroniu Śląskim i Paczkowie, a w 1958 roku Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza w Bystrzycy Kłodzkiej. W kwietniu 1958 roku zniesiono 5 Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza i utworzono w jej miejsce 5 Sudecką Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza. W okresie 1959 – 1961 powołano Placówki Wojsk Ochrony Pogranicza (Radków, Pstrążna, Kocioł, Lasówka, Długopole, Nowa Wieś, Stronie Śląskie, Złoty Stok).
W 1961 roku zlikwidowano także Bataliony Wojsk Ochrony Pogranicza w Kłodzku i Dusznikach Zdroju. W 1976 roku, w związku z przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia, rozformowano Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza, a w jego miejsce utworzono placówkę zwiadu i kompanię odwodową. Brygada przyjęła również nową nazwę: Sudecka Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza. Brygadę tą rozformowano w lipcu 1989 roku i powołano w jej miejsce Sudecki  Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza. Funkcjonował on krótko, został rozwiązany 15 maja 1991 roku. Na jego bazie sformowano Sudecki Oddział Straży Granicznej, który przejął odcinek i zadania związane z jego ochroną.

Bibliografia:

Jackiewicz Z.; Wojska Ochrony Pogranicza 1945 – 1991. Krótki Informator Historyczny,  Kętrzyn 1998




 

Po zwycięskiej wojnie nad Niemcami Hitlerowskimi na terenie lotniska władzę graniczną sprawował Komisarz Wojsk Radzieckich oraz lotnictwo odrodzonego Wojska Polskiego. Stały rozkład zaczął obowiązywać w grudniu 1945 r., gdy administrację nad lotniskiem przejęły Polskie Linie Lotnicze „LOT” otwierając linie zagraniczne.
W związku z otwarciem lotniska Warszawa-Okęcie jako portu zagranicznego powstała konieczność stworzenia Przejściowego Punktu Kontrolnego WOP w  celu kontroli ruchu osobowego.
Pierwszym dokumentem po odzyskaniu niepodległości, na podstawie którego podjęto decyzję o tworzeniu Przejściowych Punktów Kontrolnych był Rozkaz Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego Nr 326 z dnia 10 czerwca 1945 r. zobowiązywał on Dowódcę II Armii do zorganizowania Przejściowych Punktów Kontrolnych (nie dotyczyło to PPK Okęcie). Dopiero Rozkaz NDWP Nr 0304 z  dnia 28 października 1945 r. zobligował Dowódców Okręgów Wojskowych do sformowania, na terenach objętych ich służbową działalnością, w terminie do 15 listopada 1945 r., punktów kontrolnych w przejściach granicznych. Powołano trzy kategorie PPK. W myśl wymienionych rozkazów, w  warszawskim okręgu wojskowym miał być sformowany Wydział WOP w stanie osobowym 26 wojskowych i pracowników cywilnych oraz podporządkowany jemu bezpośrednio Przejściowy Punkt Kontrolny Warszawa-Okęcie. PPK Okęcie został zakwalifikowany jako PPK II kategorii (czasu pokojowego).
W ówczesnej nomenklaturze Dowódca PPK nazywany był Kierownikiem, Zastępca zaś analogicznie – Zastępcą Kierownika PPK.
PPK II kategorii było zorganizowane następująco:

Organizacja           Kontrolny Punkt Przejściowy
     Drużyna Żołnierska
Skład osobowy      6 oficerów
     11 szeregowców
     2 pracowników kontraktowych
Transport              wóz + 2 konie

STANOWISKO

ETAT

STOPIEŃ

STAN FAKTYCZNY

NAZWISKO

Kierownik

kpt.


brak


Zastępca

kpt.

ppor.


Ryszard Górecki

Kontroler

por.

chor.


Tadeusz Rzazewski

Kontroler

por.


brak


Kontroler

por.


brak


Kancelista

ppor.

chor.


Stanisław Szczęsny

Pisarz

st. sierż.

plut.


Eugeniusz Karasek

Daktyloskop

prac.kontrakt.


brak


Maszynista

prac.kontrakt.



Helena Damirosz

Dowódca drużyny

sierż.

sierż.


Julian Nadaczny

Podof. Gosp.

plut.

plut.


Konstanty Kościelniak

Woźnica

szer.

szer.


Stanisław Bednarski

Żołnierze 7 - służba wartownicza

Wykaz imienny pierwszej załogi PPK Warszawa Okęcie na dzień 1 stycznia 1945 r.

 

Ppor. Ryszard Górecki został wyznaczony na Zastępcę Kierownika PPK Okęcie Rozkazem Dziennym nr 36 z dnia 29 listopada 1945 r. Ppor. Górecki dowodził PPK bardzo krotko, bo tylko do lutego 1946 r. Od marca 1946 r. Kierownikiem PPK był ppor. Kazimierz Maśluk.
Pomieszczeniem, w którym znajdowało się PPK Warszawa Okęcie był drewniany jednopiętrowy budynek, w którym znajdowała się również wieża obserwacyjna. Budynek ten znajdował się w pobliżu miejsca gdzie obecnie mieści się port krajowy. W dzień pomieszczenie to spełniało rolę przejścia granicznego, a  w nocy zamieniało się w koszary, gdyż oficerowie nie mając mieszkań musieli spać na terenie PPK. Zmorą w tym czasie były pluskwy, które zmęczonym całodzienną oficerom i żołnierzom utrudniały odpoczynek. Problemy były nawet z wodą, a trzeba było powiedzieć, że było to jedyne lotnisko w Polsce, na którym znajdowało się przejście graniczne.
Sytuacja uległa poprawie, gdy oddano do dyspozycji PPK barak drewniany, w którym wydzielono dwa pomieszczenia. Służba na PPK była bardzo wyczerpująca. Oficer jednego dnia pracował od godz. 6.00 do 22.00, a w dniu następnym od 6.00 do 18.00. Pracowano również co drugą niedzielę. Na samoloty w  tym czasie w nocy nie latały. Kierownik PPK w przypadku dużej ilości pasażerów czekających na odprawę sam pracował jako kontroler.
Rok 1946, to rok, w którym na dobre rozpoczęła się działalność PPK Warszawa Okęcie. Oficerowie, którzy zostali wyznaczeni zgodnie z przydziałem służbowym na ten specyficzny PPK mieli wiele problemów w trakcie pełnienia swoich obowiązków. Formy i metody służby granicznej nie były w  tym czasie jeszcze dopracowane. Oficerowie PPK kończąc wyższe szkoły oficerskie bardzo niewiele o kontroli ruchu granicznego. Ruch samolotów w  tym okresie odbywał się chaotycznie, bez z góry ustalonego harmonogramu. Pierwsze samoloty latały do Moskwy, Berlina, Zurichu i  Paryża. Od roku 1947 zaczyna się działalność ujęta w ramy rozkazów i  zarządzeń.
Z dniem 14 maja 1947 r. Kierownikiem PPK zostaje ppor. Stanisław Sikora, Zastępcą w tym czasie jest ppor. Tadeusz Jarmoliński.
Jeśli chodzi o organizację służby, to pasażerów na odlot obsługiwało 2 oficerów, na przylot 1 oficer, czwarty oficer pełnił swe obowiązki na płycie lotniska. Kontroli paszportowej dokonywano spisując wszystkie dane z paszportu i sprawdzano wizy oraz fakt, czy nazwisko kontrolowanej osoby nie figuruje w skorowidzu kontrolera. Wszystkie te czynności wykonywano jawnie, bez utajenia, gdyż miejsce pracy kontrolera było doskonale widoczne dla pasażerów. Nie była to kabina lecz zwykły stół i  krzesło. Z punktu widzenia służbowego nie było to wygodne. Pasażer nie powinien odczuwać faktu zainteresowania jego osobą przez WOP.
Odprawę na odlot jak i na przylot wykonywano w jednej Sali. Przyjmując samolot na przylot oficer PPK wchodził do samolotu witając pasażerów, następnie zbierał paszporty i wychodził do drzwi samolotu, gdzie stojąc wyczytywał nazwiska a pasażerowie pojedynczo wychodzili z samolotu, stawali obok, po czym gdy wszyscy już wyszli byli odprowadzani do sali odpraw. Natomiast odprawiając samolot na odlot kontroler po wejściu pasażerów do samolotu wchodził z paszportami, czytał nazwiska i dopiero wtedy oddawał paszporty pasażerom.
Pisząc o zorganizowanej działalności przejścia granicznego, nie sposób nie przedstawić przynależności służbowej oraz miejsca w strukturze organizacyjnej Wojsk Ochrony Pogranicza. PPK Okęcie był jedynym przejściem granicznym podległym bezpośrednio pod Dep. WOP, choć nie było to jedyne lotnicze przejście kontrolne, ponieważ istniało już przejście graniczne na lotnisku w Gdańsku.
Z dniem 3 marca 1947 r. na podstawie Rozkazu Naczelnego Dowódcy nr 077/ORG PPK przyjęły nazwę Granicznych Placówek Kontrolnych. Wprowadzono typowe godła i urzędowe tablice w kolorze czerwonym o treści: „ Rzeczypospolita Polska, Graniczna Placówka Kontrolna Wojsk Ochrony Pogranicza”. Wprowadzono również urzędowe tablice metalowe w kolorze białym o druku wypukłym zielonym w języku polskim i francuskim o treści: „Kontrola Paszportowa” i „Controlle des passports”. Zmieniony został również numer przejścia granicznego na Okęciu z nr 56 na nr 60. Wynikało to z powiększenia się liczby przejść granicznych. Pełna nazwa przejścia granicznego na Okęciu brzmiała: Graniczna Placówka Kontrolna nr 60 – Warszawa Okęcie.
Jedynym w tym czasie dokumentem regulującym zasady służby na przejściu granicznym były tzw. „Tymczasowe Wytyczne dla PPK”. Zostały one opracowane na podstawie Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z  dnia 30 lipca 1938 r. /Dz. URR Nr 65/38 poz. 489/ i miały obowiązywać do momentu opracowania i zatwierdzenia szczegółowej instrukcji.
Do zakresu działania oficerów i żołnierzy pełniących służbę na PPK należało przestrzeganie, by osoby przekraczające granicę państwa stosowały się do obowiązujących w Polsce przepisów normalizujących warunki wjazdów, wyjazdów przez jej obszar. W szczególności organa PPK miały kontrolować czy osoby przybywające na teren Polski i opuszczające ją posiadały wymagane przepisami polskimi dokumenty zezwalające na wjazd, wyjazd lub przejazd przez jej terytorium w miejscu i czasie określonym w danym dokumencie.
Placówką do dnia 6 stycznia 1950 r. dowodził kpt. Tadeusz Jarmoliński. Od tego dnia do 20 czerwca 1954 r. Granicznym Przejściem Kontrolnym na lotnisku paszportowo-celnym Okęcie dowodził por. Tadeusz Wypiorczyk, któremu nieobce były problemy związane z kontrolą ruchu granicznego, gdyż już dwa lata pracował w GPK jako kontroler.
Początek lat 50-tych, to zwiększenie natężenia ruchu granicznego w GPK Okęcie, a  co za tym idzie zwiększenie zakresu obowiązków i tak już niełatwej pracy oficerów WOP. Zaczęły się mnożyć fakty fałszowania dokumentów. Stosowano różnego rodzaju sposoby przemycania towarów. Należy pamiętać, że był to okres „zimnej wojny”. Kontrolerzy zobowiązani byli zwracać większą uwagę na fakty stanowiące zagrożenie dla dobra naszego państwa. Musieli wykazywać wzmożoną czujność przy kontroli podróżnych. Ich podstawowym zadaniem było ujawnianie osób, których obecność w naszym kraju była niepożądana. Dostosowując się do wymogów czasu, Główny Inspektorat WOP opracował „Tymczasową Instrukcję o kontroli ruchu granicznego na lotnisku paszportowo-celnym”. Tym samym tok służby na GPK został sprecyzowany i ujęty w ścisłe ramy.

Instrukcja zawierała pięć części, a mianowicie:

1. Organizacja służby

2. Organizacja odpraw granicznych

3. Postępowanie w szczególnych przypadkach

4. Bezpieczeństwo służby na lotnisku

5. Dokumentacja GPK

Organizacja służby polegała na:

A. Kontroli osób przekraczających granicę

B. Kontroli samolotów

C. Zabezpieczeniu samolotów podczas dokonywania kontroli

D. Zabezpieczeniu samolotów na trasie płyta zagraniczna – miejsce startu i odwrotnie

E. Zabezpieczeniu samolotu na postoju (zgłoszenie do odprawy)

F. Zabezpieczeniu Sali odpraw paszportowo-celnych

G. Kontroli ruchu osób na płycie zagranicznej

 

Sposób odprawy w tamtych czasach różnił się bardzo od odprawy dzisiejszej. Dzieliła się ona na odprawę wstępną i ścisłą. Poza tym kontroler asystował przy odprawie celno-dewizowej. Kontrola wstępna polegała na krótkim skontrolowaniu pasażera i jego dokumentu podróży poprzez porównanie zdjęcia w paszporcie z osobą posługującą się tym paszportem lub na wywołaniu nazwiska i spostrzeżeniu reakcji podróżnego.
Kontrola ścisła natomiast odbywała się w pomieszczeniu, w którym kontroler sprawdzał czy dokument nie jest sfałszowany lub podrobiony, czy wiza jest aktualna oraz czy osoba przekraczająca granicę nie widnieje w  skorowidzu kontrolerskim. Kończąc odprawę ścisła, kontroler wpisywał nazwisko pasażera oraz jego podstawowe dane do książki, która zawierała ewidencję osób przekraczających granice do i z Polski. Jeżeli wszystko było w porządku, przystawiał na odpowiedniej stronie w paszporcie stempel stanowiący dowód przejścia granicy. Asysta oficera GPK WOP Okęcie przy odprawie celno-dewizowej była w tym czasie dość ważną czynnością. Pełnić ją mógł tylko wyznaczony oficer.
Dokumentacja GPK WOP Warszawa-Okęcie, która wówczas obowiązywała, składała się z następujących dokumentów:

1. Książka służby granicznej

2. Książka podziału służby

3. Książka ruchu samolotów

4. Ewidencja osób przekraczających granicę do Polski i osób z niej wyjeżdżających

5. Ewidencja skradzionych (zagubionych) dokumentów

6. Album wzorów podpisów

7. Album wzorów dokumentów uprawniających do przekraczania granicy

8. Książka nieścisłości w dokumentach

9. Skorowidz kontrolerski

10. Ewidencja osób wojskowych państw obcych przekraczających granicę

Następnym dowódcą GPK Okęcie był por. Władysław Kamiński. Pełnił te obowiązki od 20 czerwca 1954 r. do czerwca 1956 r. Przez następny rok obowiązki Dowódcy pełnił mjr Karbowski. Od czerwca 1957 r. dowództwo objął przybyły z DWOP mjr Lucjan Poziemski.

Koniec lat 50-tych i początek lat 60-tych charakteryzował się wypracowaniem form i metod służby granicznej, które stały się podwalinami do powstania jednego z największych przejść granicznych w Polsce.
W roku 1961 r. wprowadzono etaty kierowników zmian. Kadra kontrolerska pracowała od godziny 6.00 do godziny 14.00, lub od godziny 14.00 do ostatniego odlotu samolotu. Kontrolerzy pracowali tydzień rano i tydzień po południu.
W roku 1962 procedura odprawy granicznej została zasadniczo zmieniona. Przede wszystkim polegało to na tym, że już po odprawie paszportowej zwracano pasażerowi paszport. Kontroli dokumentów dokonywano w kabinie (zdjęcie nr 6), w której pracowało dwóch kontrolerów. Jeden z nich pracował na skorowidzu, zadaniem drugiego było ustalenie tożsamości podróżnego, analiza dokumentu oraz jego ostemplowanie. W książce służby odnotowywano kto pracował na skorowidzu i kto dokonywał pozostałych czynności.
W roku 1963 podwyższono liczbę etatów w PGK, w związku z tym zaistniała możliwość polepszenia warunków służby kadry. Służbę pełniono co drugi dzień, a za pracę w niedzielę doliczano rekompensaty. Stan osobowy Placówki wynosił 82 żołnierzy zawodowych.
W roku 1965 wprowadzono kolejne novum – wydawanie wiz przez GPK.
Od 1965 roku GPK przeszły pod bezpośredni nadzór Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Przy MSW powstał zarząd Kontroli Ruchu Granicznego. Od początku 1972 r. pion KRG przeszedł pod bezpośredni nadzór WOP.
Płk Poziemski dowodził GPK Okęcie do 1972 r., jego Zastępcą w tym czasie był ppłk Zborowski. Od 1972 r. Dowódcą został ppłk Ryszard Dobrowolski. Zastępcami ppłk. Dobrowolskiego byli ppłk Iwański, ppłk Solicki i ppłk Niedzielski.
W listopadzie 1972 wprowadzono służbę trzyzmianową. Kontroler pracował 24 godziny i miał 48 godzin wolnych od służby. W okresie zimowym część kontrolerów była zwalniania ze służby nocnej. Do rana zostało przeważnie dwóch kontrolerów. W czasie trwania sezonu letniego, gdy nasilenie ruchu pasażerskiego było największe stosowano tzw. pomoce. Polegały one na tym, że w drugim dniu wolnym kontroler przychodził do służby na 6-7 godzin w tzw. godzinach szczytu. Od stycznia 1973 stworzono zmiany o  stałych składach. Wprowadzono etaty kierowników zmian.
Metody i formy służby dostosowywano do wymogów czasu. Dzięki zabiegom Dowódcy w  1975 r. wprowadzono do kabin kontrolerskich telewizję przemysłową likwidując jednocześnie skorowidze.
Dnia 1 kwietnia 1977 r. obowiązki Dowódcy GPK objął ppłk Edward Solicki.
W roku 1978 mjr Władysław Bieliński rozkazem Dowódcy WOP obejmuje stanowisko Zastępcy Dowódcy GPK do spraw KRG. (pracujący w GPK Okęcie od 1957 r., w tym czasie przeszedł wszystkie szczeble hierarchii służbowej od kontrolera przez kierownika zmiany do zastępcy dowódcy).
W roku 1979, po raz pierwszy w historii GPK WOP, został utworzony w GPK Okęcie etat Zastępcy Dowódcy ds. Politycznych. Rozkazem Dowódcy WOP Nr 0248 z dnia 10.12.79 r. został na to stanowisko wyznaczony mjr Janusz Dancewicz.
Rozkazem Dowódcy WOP ppłk Janusz Dancewicz przekazał obowiązki Zastępcy Dowódcy ds. Politycznych w GPK kpt. Jackowi Polewce z dniem 1 kwietnia 1984 r. Ppłk Dancewicz przeszedł do pracy w DWOP.
Dotychczasowa organizacja służby w GPK oparta była o system 3-zmianowy. W wyniku wzmożonego ruchu granicznego zaistniała pilna konieczność modyfikacji systemu pełnienia służby. W wyniku przeprowadzonych analiz Dowódca GPK płk Edward Solicki postanowił wystąpić do Dowódcy WOP o zgodę na utworzenie czwartej zmiany, a tym samym pracy w systemie służby 4-zmianowej.
GPK Warszawa- Okęcie funkcjonował do końca 1990 r., tj. do rozformowania Wojsk Ochrony Pogranicza.

Opracowano: na podstawie kroniki „Zarys dziejów GPK – WOP W-wa, Okęcie”
 

 

 


           Organizowanie kursów specjalistycznych dla oficerów i podoficerów zawodowych rozpoczęto już we wrześniu 1946 roku, kiedy utworzono Centrum Wyszkolenia Wojsk Ochrony Pogranicza z miejscem postoju w Rawiczu (a następnie w Ostródzie). Pierwsi absolwenci wspomnianych kursów (oficerski, komendantów strażnic, podoficerski – szefów strażnic) opuścili mury Centrum w lipcu i październiku 1947 roku.  W  listopadzie tego roku w skład Centrum włączono Samodzielny Zakład Tresury Psów Wojsk Ochrony Pogranicza z Rusowa. W marcu 1948 roku Centrum Wyszkolenia Wojsk Ochrony Pogranicza przemianowano na Centrum Wyszkolenia Ochrony Pogranicza, które w sierpniu 1949 roku przekształcono w Oficerską Szkołę Wojsk Ochrony Pogranicza z siedzibą w  Kętrzynie. Pierwsza promocja odbyła się w grudniu tego roku, spośród 74 absolwentów kursu oficerów politycznych 65 otrzymało stopnie oficerskie. W szkole obowiązywał dwuletni program nauczania, a od 1953 roku program ten przedłużono o jeden rok. W 1967 roku podjęto decyzję o  przekształceniu szkół oficerskich Wojska Polskiego na wyższe szkoły oficerskie o czteroletnim profilu nauczania.  Kształcenie kadr oficerskich dla Wojsk Ochrony Pogranicza powierzono Wyższej Szkole Oficerskiej Wojsk Zmechanizowanych we Wrocławiu. W związku z powyższym w  1968 roku rozformowano Oficerską Szkołę Wojsk Ochrony Pogranicza, a w Wyższej Szkole Oficerskiej Wojsk Zmechanizowanych uruchomiono cykl wyszkolenia granicznego. Do reaktywacji szkoły doszło w lipcu 1970 roku, kiedy powołano do życia Centralny Ośrodek Kształcenia Wojsk Wewnętrznych  z  siedzibą w Kętrzynie. W czerwcu 1972 roku Ośrodek ten przekształcono w  Ośrodek Szkolenia Wojsk Ochrony Pogranicza. Szkolenia specjalistyczne podchorążych Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Zmechanizowanych o profilu wopowskim rozpoczęto 1 kwietnia 1979 roku. Zakończenie tego szkolenia było równoznaczne z ukończeniem szkoły i promocją na pierwszy stopień oficerski. We wrześniu 1980 roku Ośrodek Szkolenia Wojsk Ochrony Pogranicza przeformowano w Centrum Szkolenia Wojsk Ochrony Pogranicza. Funkcjonowało ono do końca istnienia Wojsk Ochrony Pogranicza, zostało rozformowane 16 maja 1991 roku. Jego kontynuatorem zostało Centrum Szkolenia Straży Granicznej.

Bibliografia:

Jackiewicz Z.; Wojska Ochrony Pogranicza 1945 – 1991. Krótki Informator Historyczny,  Kętrzyn 1998

 



Została sformowana na mocy zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 13 czerwca 1958 roku. Miejscem postoju eskadry było lotnisko w Szczecin – Dąbiu z dwoma dodatkowymi lądowiskami na Wybrzeżu Bałtyckim. Składała się z dowództwa, pododdziału obsługi i 4 kluczy samolotów AN – 2 wyposażonych w pływaki. W 1963 roku klucze samolotów AN – 2 zastąpiono 2 kluczami dalekiego rozpoznania (wyposażonymi w samoloty Li – 2 i AM – 2M) oraz kluczem bliskiego rozpoznania (wyposażonym w samoloty JAK – 12). Do głównych zadań eskadry należało: patrolowanie wód przybrzeżnych, rozpoznawanie celów, naprowadzanie okrętów ochrony pogranicza na podejrzane cele pływające, prowadzenie pościgów za obcymi jednostkami pływającymi, ratownictwo morskie i sanitarne. W 1967 roku eskadrę podporządkowano Morskiej Brygadzie Okrętów Pogranicza w Gdańsku Nowym Porcie.  W jej strukturze przetrwała trzy lata, została rozwiązana we wrześniu 1970 roku.


Bibliografia:

Jackiewicz Z.; Wojska Ochrony Pogranicza 1945 – 1991. Krótki Informator Historyczny,  Kętrzyn 1998

 

 

           Została utworzona w kwietniu 1952 roku w Braniewie (w 1958 roku przeniesiono ją do Zgorzelca). Placówka kształciła specjalistów łączności, którzy służyli w jednostkach ochrony granicy w całym kraju. Żołnierze szkoły założyli m.in. kable energetyczne na terenie kombinatu w Turoszowie, wykonali oświetlenie uliczne w Zgorzelcu, wyposażali szkoły w pomoce do nauczania fizyki. Szkołę rozformowano w styczniu 1968 roku, a braki kadrowe Wojsk Ochrony Pogranicza w zakresie kształcenia specjalistów łączności miał uzupełnić resort Ministerstwa Obrony Narodowej.


Bibliografia:

Wojska Ochrony Pogranicza. Jednodniówka Związku Byłych Żołnierzy Zawodowych Środowiska Wojsk Ochrony Pogranicza, Warszawa 1995




           Została utworzona w Białymstoku, w oparciu o rozkaz organizacyjny dowódcy Wojsk Wewnętrznych z dnia 16 czerwca 1956 roku. Placówka szkoliła kierowców i mechaników samochodowych, co miało duży wpływ na likwidację taboru konnego w jednostkach Wojsk Ochrony Pogranicza i zastąpienie go taborem samochodowym. Szkołę rozformowano w styczniu 1968 roku, a braki kadrowe Wojsk Ochrony Pogranicza w szkoleniu kierowców i mechaników samochodowych miał uzupełnić resort Ministerstwa Obrony Narodowej.


Bibliografia:

Wojska Ochrony Pogranicza. Jednodniówka Związku Byłych Żołnierzy Zawodowych Środowiska Wojsk Ochrony Pogranicza, Warszawa 1995

 

 

           Została utworzona w czerwcu 1950 roku w Gdańsku – Nowym Porcie. Placówka szkoliła podoficerów wszystkich specjalności dla jednostek pływających Wojsk Ochrony Pogranicza. W 1952 roku zespół wykładowców został wzmocniony absolwentami Politechniki Gdańskiej, Państwowej Szkoły Morskiej i Szkoły Marynarki Wojennej, co przyczyniło się do podniesienia poziomu specjalistycznego szkolenia marynarzy Wojsk Ochrony Pogranicza. Szkołę rozformowano w czerwcu 1967 roku, a braki kadrowe Wojsk Ochrony Pogranicza w zakresie kształcenia marynarzy miała uzupełnić marynarka wojenna.


Bibliografia:

Jackiewicz Z.; Wojska Ochrony Pogranicza 1945 – 1991. Krótki Informator Historyczny, Kętrzyn 1998

 



             Początki działalności Zakładu sięgają września 1945 roku, kiedy zorganizowano Samodzielny Zakład Tresury Psów Wojsk Ochrony Pogranicza z miejscem postoju w Rusowie (a następnie w Ostródzie). Pierwszy kurs przewodników psów służbowych rozpoczęto w sierpniu 1946 roku, a ukończyło go 30 żołnierzy. Z liczby tej 17 z psami służbowymi skierowano do służby na granicę, a pozostali zasilili kadrę instruktorską Zakładu.
           W 1947 roku Zakład włączono w skład Centrum Wyszkolenia Wojsk Ochrony Pogranicza. Samodzielną jednostką organizacyjną stał się ponownie w roku 1951, kiedy sformowano Zakład Tresury i Hodowli Psów Służbowych Wojsk Ochrony Pogranicza z siedzibą w Lubaczowie. W grudniu 1953 roku Zakład przekształcono w Zakład Tresury Psów Służbowych Wojsk Ochrony Pogranicza i przeniesiono do Zgorzelca. We wrześniu 1971 roku został on przeformowany w Ośrodek Tresury Psów Służbowych Wojsk Ochrony Pogranicza. Funkcjonował do końca istnienia Wojsk Ochrony Pogranicza, z dniem 16 maja 1991 roku został zlikwidowany. Jego miejsce zajął Ośrodek Tresury Psów Służbowych Straży Granicznej.

 

Bibliografia:

Jackiewicz Z.; Wojska Ochrony Pogranicza 1945 – 1991. Krótki Informator Historyczny,  Kętrzyn 1998

 



           Powstała w 1973 roku na bazie orkiestry 3 Karpackiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza. Do głównych jej zadań należało krzewienie kultury muzycznej wśród żołnierzy i ludności pogranicza oraz upowszechnianie muzyki wojskowej i regionalnej Podhala. Orkiestra wydzielała ze swojego składu 3 – 4 zespoły muzyki tanecznej. Rocznie dawała 60 – 120 koncertów i pokazów musztry paradnej oraz 100 – 180 grań służbowych na terenie kraju i za granicą. Koncertowała w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, Niemieckiej Republice Demokratycznej, Czechosłowackiej Republice Socjalistycznej, Belgii, Włoszech i na Litwie. W 1978 roku zdobyła nagrodę za najlepiej wykonaną musztrę paradną. Z dniem 16 maja 1991 roku Orkiestra Reprezentacyjna Wojsk Ochrony Pogranicza została przekształcona w Orkiestrę Reprezentacyjną Straży Granicznej.


Bibliografia:

Jackiewicz Z.; Wojska Ochrony Pogranicza 1945 – 1991. Krótki Informator Historyczny,  Kętrzyn 1998




           Zespół powstał w styczniu 1972 roku i został podporządkowany szefom Zarządu Politycznego Wojsk Ochrony Pogranicza. Do głównych zadań zespołu należało: popularyzowanie treści dotyczących ochrony granic państwa i obronności kraju, kształtowanie postaw patriotycznych i obywatelskich, a także gromadzenie, opracowywanie i upowszechnianie utworów popularyzujących służbę Wojsk Ochrony Pogranicza. W ciągu roku odbywało się około 250 koncertów, które oglądali żołnierze i ludność pograniczna. Do najbardziej popularnych piosenek, które wylansowano należały: „Na strażnicy”, „Zielone otoki”, „Nie tędy droga”, „Strzelec Podhalański”. Z dniem 16 maja 1991 roku zespół rozwiązano.


Bibliografia:

Jackiewicz Z.; Wojska Ochrony Pogranicza 1945 – 1991.  Krótki Informator Historyczny, Kętrzyn 1998




           Zespół powstał w 1949 roku, jako komórka Zarządu Polityczno – Wychowawczego Głównego Inspektoratu Ochrony Pogranicza. W kwietniu 1957 roku utworzono samodzielną redakcję, którą podporządkowano bezpośrednio szefowi Zarządu Politycznego Wojsk Ochrony Pogranicza. Do podstawowych zadań, jakie postawiło przed sobą pismo było: przekazywanie wiadomości z kraju i ze świata, kształtowanie wśród żołnierzy wartości ideowych, patriotycznych i rzetelnego wykonywania obowiązków służbowych, a także mobilizowanie do wzorowej służby i pracy społecznej. Pierwszy numer „Granicy” ukazał się 12 października 1949 roku w Dniu Wojska Polskiego. Pismo było tygodnikiem z początku czarno – białym, a od 1972 roku kolorowym. W styczniu 1966 roku rozwiązano redakcję pisma i na jej bazie ( a także redakcji pisma Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego „Na Strażnicy”) utworzono redakcję pisma „W Służbie Ojczyzny”. W styczniu 1972 roku wznowiono działalność redakcji „Granica”, którą sformowano w ramach odtworzonego Dowództwa Wojsk Ochrony Pogranicza. Pismo ukazywało się co tydzień, a w latach osiemdziesiątych rzadziej. Z dniem 16 maja 1991 roku redakcję „Granicy” rozwiązano, ostatni numer ukazał się w kwietniu 1991 roku.

Bibliografia:

Jackiewicz Z.; Wojska Ochrony Pogranicza 1945 – 1991.  Krótki Informator Historyczny, Kętrzyn 1998





Pierwsze strony czasopisma „Granica" (wybór z lat 1950 - 1990)

1950 1951 1953 1954
1955 1956 1957 1958
1959 1960 1961 1962
1963 1964A 1964 1965
1966 1967 1968 1969
1970 1972 1973 1974B
1974A 1974 1975 1976
1977 1978 1979 1980
1981 1982 1983 1984
1985 1986 1987 1988
1989 1990B 1990A

 
© 2011 Komenda Główna Straży Granicznej
Projekt graficzny: Katarzyna Sadło
webmaster: Zbigniew Malinowski
Wykonanie: Archiwum Straży Granicznej
Serwis informacyjny SG